11.15-12.25 Eerste ronde symposia

S1 Delen is het nieuwe vermenigvuldigen: de meerwaarde van datahergebruik in ouderenonderzoek
Nederland sterk onder druk. In het kader van het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO (http://www.beteroud.nl) zijn tussen 2008 en 2016 in Nederland meer dan 75 onderzoeks- en implementatieprojecten uitgevoerd met als doel de kwaliteit van de zorg voor ouderen te verbeteren door een samenhangend zorgaanbod te ontwikkelen dat beter afgestemd is op de individuele behoeften van ouderen. Om het effect van de initiatieven in kaart te brengen is een vragenlijst ontwikkeld: de TOPICS-MDS (http://www.topics-mds.eu). De vragenlijst bestaat uit gevalideerde onderzoeksvragen over de lichamelijke en geestelijke gezondheid, kwaliteit van leven en zorggebruik van ouderen en mantelzorgers. De verzamelde data zijn centraal bijeengebracht in een landelijke database met (deels) longitudinale gegevens van meer dan 44.000 ouderen en 9.000 mantelzorgers. Deze database staat open voor hergebruik. Op dit moment werken 30 onderzoekers met deze database. Na een korte toelichting op de TOPICS-MDS database volgen vier speedpresentaties van data hergebruikers. Ze laten zien welke uiteenlopende relevante wetenschappelijke en maatschappelijke vraagstukken met behulp van de TOPICS-MDS database beantwoord kunnen worden en hoe data delen een bijdrage levert aan kennisvermeerdering over veroudering en ouderenzorg. Na de speedpresentaties volgt een presentatie met praktische handvatten voor het delen van data. Deze inzichten zijn op een procesevaluatie gebaseerd die in het kader van het NPO heeft plaatsgevonden. Tot slot, volgt een discussie met de zaal over de mogelijkheden en knelpunten met betrekking tot data delen.

S2 D-SCOPE: Detectie van multidimensionale kwetsbaarheid en sterktes bij thuiswonende ouderen
Met het stijgen van de leeftijd, neemt ook het risico op kwetsbaarheid toe. Waar kwetsbaarheid eerder vooral vanuit fysiek perspectief werd bekeken, beschouwt een toenemend aantal onderzoekers kwetsbaarheid als een multidimensionaal concept, waarbij zowel cognitieve, omgevings-, fysieke, sociale als psychische aspecten een rol spelen. Het D-SCOPE project, dat wordt uitgevoerd door een consortium van de Universiteit Antwerpen, Vrije Universiteit Brussel, Hogeschool Gent, Katholieke Universiteit Leuven en Maastricht University, richt zich op de detectie van multidimensionale kwetsbaarheid én op het detecteren van sterktes die ouderen mogelijk nog hebben, en die als ‘balancerende factor’ kunnen dienen tegen deze multidimensionale kwetsbaarheid.In dit symposium worden bevindingen uit drie deelprojecten binnen D-SCOPE gepresenteerd. De eerste presentatie geeft inzicht in de link tussen het relatief nieuwe concept cognitieve kwetsbaarheid en depressieve symptomen. In de tweede presentatie zullen factoren die psychische kwetsbaarheid beïnvloeden worden toegelicht. De derde en laatste presentatie richt zich op sterktes die kwetsbare ouderen nog kunnen hebben, en welke van belang zijn om vanuit een positieve invalshoek te interveniëren. Deelnemers aan deze sessie krijgen inzicht in aspecten die van belang zijn bij de detectie van kwetsbaarheid, alsook in de complexiteit van kwetsbaarheid met daarbij ook oog voor sterktes.

S3 Transitie naar cliënt- en mantelzorger-aangestuurde geriatrische revalidatiezorg 
Jaarlijks ondergaan 45.000 ouderen een behandeling binnen geriatrische revalidatiezorg (GRZ). In GRZ gaat het om een combinatie van revalidatiezorg en ouderengeneeskunde en moet rekening gehouden worden met een individueel variërende complexiteit van herstel. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om mate van veerkracht, multimorbiditeit, multi-functie problematiek, social supportsysteem en leefcontext. Tijdens revalidatie bereiden cliënten zich voor op terugkeer naar huis, op het meest optimale functieniveau. Hiervoor is het belangrijk dat wensen en behoeften van cliënten centraal staan bij het stellen van revalidatiedoelen. Het eerste onderzoek in dit symposium heeft verkend in hoeverre sprake is van dergelijke Shared Decision Making binnen huidige GRZ. Het tweede onderzoek heeft met een longitudinale studie gekeken naar de effecten van een innovatief, flexibel aanbod van GRZ dat op maat is gesneden voor de cliënt door de cliënt centraal te stellen. Het derde onderzoek speelt in op het gebrek aan een benchmark binnen GRZ, door onderzoek naar het effect van het toepassen van een basisset meetinstrumenten om het functioneren in kaart te brengen. Al deze ontwikkelingen dragen bij aan een beoogde kantel in GRZ, waarbij wij ons richten op de cliënt journey en een transitie en inhoudelijke ontwikkeling van GRZ primair vanuit cliënt- en mantelzorgerperspectief. Waar hebben cliënten en mantelzorgers op welk moment in de revalidatie zelf behoefte aan? Hoe kunnen professionals en organisaties dit leidend maken in het geriatrisch revalidatieproces? De ambitie van de betrokkenen in dit symposium is deze vragen samen met cliënten en mantelzorgers te beantwoorden en de lessen te implementeren in een vernieuwde GRZ.

S4 Kunst en zorg met ouderen: Een studie naar culturele interventies, langdurige zorg en positieve gezondheid
Kunstenaars zijn steeds meer actief in de zorg en ondersteuning voor kwetsbare ouderen. Er is in toenemende mate erkenning voor de waarde van hun bijdrage aan de gezondheid en het welbevinden van kwetsbare mensen. Er ontbreekt echter een overzicht van de activiteiten en effecten van deze ‘culturele interventies’. De kennis hierover uit onderzoek, beleid en de praktijk is onvolledig en versnipperd.  In het onderzoek Kunst en Zorg brachten we die kennis in kaart. Op verzoek van de ministeries van OCW en VWS heeft ZonMw opdracht gegeven voor deze studie waarvan de resultaten in september gepubliceerd zullen worden. In de eerste presentatie zal een beeld gegeven worden van de internationaal beschikbare wetenschappelijke kennis over effecten van culturele interventies op de positieve gezondheid  van ouderen die langdurig zorg ontvangen. In de tweede presentatie staat een analyse centraal van de huidige praktijk van kunstprojecten in de zorg en het beleid daaromtrent. In de derde presentatie zullen het proces en de uitkomsten van de stakeholdersparticipatie besproken worden in het licht van het programma Lang Leve Kunst. Tot slot zullen we met de deelnemers aan de sessie in discussie gaan over de betekenis van deze resultaten voor de praktijk en kansrijke onderzoeks- en ontwikkelrichtingen voor kunstprojecten in de langdurige zorg.

S5 Het gebruik van een groene omgeving bij de zorg voor ouderen met dementie
Onderzoek toont aan dat de fysieke omgeving, in het bijzonder de inzet van groen en natuur, invloed kan hebben op het welzijn van mensen met dementie. Er zijn diverse innovatieve voorbeelden binnen de langdurige zorg waarin gebruik gemaakt wordt van een groene omgeving, zoals zorgboerderijen voor mensen met dementie of reguliere zorginstellingen die groene elementen toepassen in hun instelling om de natuurbeleving te stimuleren. Deze initiatieven beogen fysieke activiteit, bewegingsvrijheid en autonomie te stimuleren. In dit symposium worden de resultaten van vier studies gepresenteerd gericht op het gebruik van een groene omgeving bij de zorg voor mensen met dementie. De eerste presentatie gaat over de ervaringen van mantelzorgers van bewoners van zorgboerderijen die 24-uurs verpleeghuiszorg bieden in vergelijking met andere vormen van verpleeghuiszorg. Onderwerpen die aan bod komen zijn ervareingen met kwaliteit van zorg en waarom mensen kiezen voor een type woonvorm. De tweede spreker zal resultaten presenteren over groene initiatieven voor dagbesteding in de stad; een relatief nieuwe vorm van dagbesteding voor mensen met dementie. In de presentatie wordt inzicht gegeven in de kenmerken van deze initiatieven en wat de waarde hiervan kan zijn voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. De derde presentatie zal ingaan op welke elementen van zorgboerderijen kunnen worden toegepast in reguliere zorginstellingen, en wat hierbij faciliterende en belemmerende factoren zijn. De laatste presentatie behandelt persoonsgerichte natuurinterventies voor mensen met dementie, waarbij 8 centrale thema’s van natuurbeleving geïdentificeerd zijn als belangrijk voor kwaliteit van leven.